Tryb Obwiniający często rodzi się z doświadczeń, gdzie wyrażanie swoich uczuć i potrzeb było odbierane jako obciążenie dla bliskich, którzy odpowiadali smutkiem, zmęczeniem, rozgoryczeniem, poczuciem zagrożenia, czy rozczarowaniem. Jako dziecko zacząłeś więc brać na siebie odpowiedzialność za emocje dorosłych.

W takich domach dzieci słyszą (jawnie, w postawie albo między wierszami):
🖤„Wypruwam dla Ciebie żyły, a Ty dalej coś chcesz…”
🖤„To przez Ciebie jest mi źle…”
🖤„Nie dokładaj mi (zmartwień)…”
🖤„Nie mam do Ciebie siły…”

Z czasem te komunikaty stają się wewnętrznym głosem – surowym, oskarżycielskim, wywołującym poczucie winy, smutku, lęku (tryb Gorszego/Zawstydzonego Dziecka). Wtedy pojawia się przekonanie, że to przez to co zrobiliśmy, albo zaniechaliśmy, albo jacy jesteśmy, ktoś źle się czuje.

Co robi Tryb Obwiniający?

😞Zmusza Cię do ciągłego skupiania się na innych i zwracania uwagi na to, co czują, czego potrzebują, czego oczekują?
😞 Przekonuje, że jeśli ktoś cierpi, to na pewno z twojej winy.
😞 Odcina Cię od twoich własnych uczuć i potrzeb, kierując uwagę wyłącznie na dobro innych.
😞 Włącza się nawet wtedy, gdy obiektywnie nic złego nie zrobiłaś/eś.

Po co to robi?

Paradoksalnie – próbuje Cię chronić, zmuszając np. do naprawiania, zabawiania, wyręczania innych lub usuwania się z pola widzenia, aby zapobiec odrzuceniu, złości czy krytyce. W praktyce jedynie pogłębia poczucie winy i bezradności.

Co robimy w terapii?

Celem pracy jest osłabienie Trybu Obwiniającego poprzez:
1️⃣Ujawnienie ukrytych oskarżycielskich komunikatów – zauważenie, co tak naprawdę mówi ten głos i do kogo realnie należy.
2️⃣ Podważanie ich i nadawanie im realizmu – oddzielanie faktów od dziecięcych, wyuczonych przekonań.
3️⃣ Powrót do własnych uczuć i potrzeb – zatrzymanie automatycznego „ratowania” innych kosztem siebie.

W gabinecie możemy pracować nad tym poprzez reskrypcję wyobrażeniową, użycie krzeseł czy odgrywaniem ról. Trzeba być jednak łagodniejszym niż przy Trybie Karzącym, bo możemy łatwo uruchomić wątki lojalnościowe u Pacjenta, który zacznie bronić osób znaczących swoim kosztem.
Pamiętaj, że troska o siebie nie jest egoizmem. Jesteś ważny, nawet jeśli nikt Cię o tym nie zapewnił, a kazał koncentrować się na sobie.
A Ty, znasz tryb Obwiniający ze swojego życia?
____
na podstawie książki: H. Genderen , R. Wijngaart „Terapia schematów w zaburzeniach osobowości z wiązki C. Leczenie klientów z zależnym, unikowym i obsesyjno-kompulsyjnym zaburzeniem osobowości”, Wydawnictwo GWP 2025.