W dorosłym życiu część z nas ma ogromny problem, aby wprost powiedzieć: „Potrzebuję Cię”.
 Zamiast tego testujemy granice, obrażamy się, wycofujemy, dramatyzujemy. Nie musi to oznaczać intencjonalnego krzywdzenia. Jest to jeden z niefunkcjonalnych sposobów radzenia sobie – niezdrowa recepta na bycie blisko z drugą osobą.

Tryb Manipulacji i Przechytrzania (Oszust/Manipulator) to sposób radzenia sobie, który rozwija się wtedy, gdy w przeszłości bezpośrednie wyrażanie emocji, potrzeb i granic było nieskuteczne, karane lub ośmieszane. Osoba w tym trybie próbuje zaspokoić swoje potrzeby pośrednio – poprzez wzbudzanie współczucia, obrażanie się, wycofywanie emocjonalne, testowanie drugiej osoby, stosowanie poczucia winy, półprawd czy groźby utraty relacji. Choć słowo „manipulacja” kojarzy się negatywnie, w tym ujęciu jest to strategia przetrwania wykształcona najczęściej w dzieciństwie, w warunkach braku emocjonalnej responsywności i realnego wpływu.

U podłoża leży przekonanie, że jeśli powiem wprost, nie zostanę usłyszany albo spotkam się z odmową, która będzie zbyt bolesna. Dlatego zamiast jasno poprosić czy postawić granicę, osoba próbuje wpłynąć na drugą stronę tak, by nie musieć mierzyć się z jej autentyczną odpowiedzią. W dorosłym życiu ta strategia często prowadzi do napięć w relacjach, utraty zaufania i pogłębiania samotności.

Praca terapeutyczna polega na oddzieleniu strategii od tożsamości – to nie „zła cecha”, lecz dawny sposób ochrony przed odrzuceniem i bezsilnością. Rozwijanie trybu Zdrowego Dorosłego oznacza uczenie się mówienia wprost o swoich potrzebach, przyjmowania „nie” oraz budowania wpływu w relacjach w sposób oparty na przejrzystości i wzajemnym szacunku.

Co może powiedzieć Zdrowy Dorosły:
„Widzę, że się boisz i próbujesz się chronić.
Tym razem spróbujemy inaczej. Nazwijmy wprost, o co prosisz.”

Jeśli zidentyfikujesz, że twój tryb Manipulacji i Przechytrzania jest uruchomiony, zadaj sobie te trzy pytania:

1. Czego naprawdę chcę?
2. Czy mówię to wprost?
3. Czy daję drugiej stronie wolność odmowy?

Znasz ten tryb w swoim funkcjonowaniu? Jeśli tak, to się nie martw, jest on częstszy niż Ci się może wydawać. Najważniejsze to zacząć go rozpoznawać i zastępować Zdrowym Dorosłym.

Na podstawie: Magdalena Kitłowska, Marta Żurowska (2025). „Manipulacja i Przechytrzanie”, w: Psychoedukacja: tryby, E-schema.pl.